Gedrag begrijpen
Wat gedrag je eigenlijk probeert te vertellen
Achter ieder gedrag schuilt een verhaal. Pas wanneer we dat verhaal begrijpen, ontstaat ruimte om samen verder te groeien.
Je kind wordt boos om iets kleins. Of trekt zich steeds vaker terug. Misschien huilt het snel, raakt het gefrustreerd of lijkt het overal tegenaan te lopen.
Als ouder wil je niets liever dan helpen. Dus reageer je op wat je ziet. Je probeert het gedrag te begrijpen, te begrenzen of op te lossen. En dat is heel logisch.
Maar wat als gedrag niet het hele verhaal vertelt?
Gedrag is het topje van de ijsberg, niet de hele berg.
Gedrag is vaak maar het topje van de ijsberg
In de psychologie en coaching wordt hiervoor vaak het IJsbergmodel van McClelland1 gebruikt. Dat model laat zien dat gedrag slechts een klein deel is van wie we zijn.
Boven de waterlijn zien we wat zichtbaar is: gedrag, kennis en vaardigheden. Dat is het deel waar we als ouder, leerkracht of professional meestal als eerste op reageren.
Onder de waterlijn bevindt zich een veel grotere wereld. Daar vinden we gevoelens, gedachten, overtuigingen, eigenschappen, normen en waarden, zelfbeeld, motieven en behoeften. Juist die onzichtbare laag bepaalt vaak waarom iemand zich gedraagt zoals hij of zij doet.
En precies daar ligt de sleutel tot duurzame verandering.
Zichtbaar gedrag- 1.Gevoelens
- 2.Gedachten
- 3.Overtuigingen
- 4.Zelfbeeld
- 5.Behoeften & motieven
- 6.Normen & waarden
Gedrag is een signaal
In mijn praktijk hoor ik regelmatig uitspraken zoals:
Mijn dochter doet zo boos.
Mijn zoon huilt zo snel.
Hij lijkt angstig.
Ze raakt zo snel gefrustreerd.
Herkenbare uitspraken. Want gedrag is wat we zien. Maar gedrag vertelt niet altijd waarom een kind doet wat het doet.
Boosheid kan onzekerheid verbergen. Teruggetrokken gedrag kan voortkomen uit angst of spanning. Druk gedrag kan een manier zijn om met overprikkeling om te gaan. En soms weet een kind zelf nog helemaal niet onder woorden te brengen wat er vanbinnen gebeurt. Het laat het zien. In zijn gedrag.
Nieuwsgierig worden naar wat eronder zit
Als kinder- en jongerencoach kijk ik daarom niet alleen naar het gedrag. Samen met kinderen, jongeren en ouders onderzoek ik wat het gedrag probeert te vertellen. Niet door meteen oplossingen te zoeken of gedrag te corrigeren, maar door eerst te begrijpen wat er speelt.
Welke gevoelens zijn er? Welke gedachten heeft een kind over zichzelf? Waar zit de spanning? Welke behoefte wordt misschien niet gezien?
Want wanneer een kind zich begrepen voelt, ontstaat er vaak vanzelf ruimte voor verandering. Niet omdat het gedrag "weg" moet, maar omdat de oorzaak aandacht krijgt.
Een kind groeit nooit alleen
Kinderen ontwikkelen zich niet los van hun omgeving. Daarom kijk ik niet alleen naar het kind, maar ook naar de wisselwerking met ouders, broertjes en zusjes, school en andere belangrijke mensen om het kind heen.
Samen vormen zij de omgeving waarin een kind zich veilig leert voelen, zichzelf ontdekt en stap voor stap groeit. Juist door naar het hele plaatje te kijken, ontstaan vaak inzichten die helpen om patronen te doorbreken.
De vlieger en de wind
De naam VliegerKracht is niet zomaar gekozen. Een vlieger die uit balans raakt, heeft niet altijd een nieuwe vlieger nodig. Misschien is de wind veranderd. Misschien staat er te veel spanning op de lijn. Misschien is er juist wat meer ruimte nodig. Of iemand die de vlieger even helpt om weer hoogte te krijgen.
Zo kijk ik ook naar kinderen. Niet naar wat er mis is, maar naar wat zij nodig hebben om weer met vertrouwen verder te kunnen vliegen.
Vakmanschap én verbinding
Tijdens mijn opleiding tot kinder- en jeugdcoach bij Goudeerlijk maakte ik kennis met deze manier van kijken. Het IJsbergmodel van McClelland vormde daarbij een belangrijke basis. Die kennis helpt mij nog iedere dag om verder te kijken dan alleen het zichtbare gedrag.
Voor mij gaat coaching daarom niet alleen over luisteren of praten. Het gaat over écht willen begrijpen wat er onder de oppervlakte speelt. Vanuit pedagogische kennis, coachvaardigheden en vooral vanuit oprechte aandacht.
Want ieder kind verdient het om gezien te worden. Niet alleen om wat het doet. Maar vooral om wie het is.
Misschien kijk je vanaf vandaag nét iets anders
Misschien herken je iets uit jouw eigen gezin. Dan nodig ik je uit om de komende dagen eens stil te staan bij de vraag:
Wat probeert mijn kind mij eigenlijk te vertellen?
Niet alleen door de woorden die het gebruikt. Maar juist ook door het gedrag dat je ziet.
Want soms begint verandering niet met een oplossing. Maar met anders leren kijken. En soms is dat precies het zetje dat een vlieger nodig heeft om de wind weer te vinden.